Azərbaycanda dövlət bağçalarında valideynlərdən aylıq pul yığılması ilə bağlı şikayətlər yenidən gündəmə gəlib. Valideynlər 30 manatdan 100 manatadək ödənişlərdən danışır, bəzi hallarda isə əlavə olaraq sabun, salfet və digər gigiyena vasitələri tələb olunduğunu bildirirlər.
Bakuplus.az məlumat verir ki, valideyn qruplarında ödənişlərin "fond pulu", dərnəklər, tərbiyəçi və texniki işçilərə yardım, təmizlik və təsərrüfat xərcləri adı ilə toplandığı qeyd olunur.
Müzakirələrdə ən diqqətçəkən məqam isə bəzi valideynlərin uşaqlarına münasibətin pisləşəcəyindən ehtiyat etdikləri üçün pul ödəməyə davam etdiklərini bildirmələridir.
"Uşağımı incitmələrini istəmirəm. Ona görə də arxayın olmaq üçün əlavə pul verirəm".
Başqa bir valideyn isə etiraz etdikdə ona "140 valideynin hamısı pul ödəyir" cavabının verildiyini yazıb.
Bu cür sosial şəbəkə paylaşımları konkret bağçalarda pozuntunun baş verdiyini sübut etmir. Bunun üçün ödəniş sənədləri, yazışmalar, yoxlamaların nəticələri və müəssisə rəhbərliyinin mövqeyi nəzərə alınmalıdır. Lakin eyni məzmunlu şikayətlərin müxtəlif illərdə və müxtəlif ərazilərdə təkrarlanması problemin araşdırılmasına ehtiyac olduğunu göstərir.
Sözdə könüllü, əməldə məcburiBəzi hallarda pul rəsmi ödəniş kimi deyil, "qrupa yardım", "fond pulu", "tərbiyəçiyə hörmət", "uşaqların ehtiyacları" və ya "dərnək" adı ilə toplanır. Pulu bəzən valideyn komitəsi yığır.
Lakin ödənişin məbləği əvvəlcədən müəyyənləşdirilir, hər ay tələb olunur və imtina edən valideyn uşağına münasibətin dəyişəcəyindən qorxursa, belə ödənişi könüllü hesab etmək çətindir.
Qanun nə deyir?"Məktəbəqədər təhsil haqqında" Qanuna əsasən, dövlət məktəbəqədər təhsil müəssisələri dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir. Uşaqların qidalanması, tibbi xidməti, tədris vəsaitləri və müəssisənin zəruri fəaliyyəti dövlətin təmin etdiyi istiqamətlərə daxildir.
Eyni zamanda dövlət bağçalarında əlavə ödənişli xidmətlər, o cümlədən müxtəlif dərnəklər təşkil edilə bilər. Buna görə hər bir ödənişi avtomatik olaraq qanunsuz adlandırmaq olmaz.
Fərq ondadır ki, qanuni əlavə xidmətin konkret əsası, qiyməti və ödənişi təsdiqləyən sənədi olmalıdır. Xidmət könüllü olmalı, ondan imtina uşağın əsas qrupa davamiyyətinə və bağçada aldığı digər xidmətlərə təsir etməməlidir.
"İanə" adı ilə pul yığılması da onu avtomatik qanuni etmir. İanə könüllü olmalıdır.
Şikayətlər niyə təkrarlanır?2022-ci ildə elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev dövlət müəssisələrində qanunsuz pul yığımlarının olduğunu bildirib və səbəblər arasında infrastruktur və maddi təminat problemləri, eləcə də ayrı-ayrı rəhbər və işçilərin fəaliyyətini göstərib.
Sonrakı illərdə də bağçalarda yoxlamalar aparılıb. 2022-ci ildə monitorinqlərdən sonra 11, 2023-cü ildə isə 14 məktəbəqədər təhsil müəssisəsinin rəhbəri vəzifəsindən azad edilib. Lakin onların hamısının məhz valideynlərdən pul topladığı üçün işdən çıxarıldığını demək olmaz.
2023-cü ildə Bakıdakı bağçalardan biri ilə bağlı cinayət işi də başlanıb və ittihamlar arasında valideynlərdən pul toplanması da yer alıb.
2026-cı ildə isə Bakıda bir bağçada valideynlərdən hər ay 25 manat toplandığı barədə iddia yayılıb. Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsi yoxlama aparıb və 79 valideyn arasında sorğu keçirib. İdarənin açıqlamasına görə, sorğuda iştirak edənlərin əksəriyyəti bağçanın fəaliyyətindən razı qalıb.
Bununla belə, açıqlamada pulun hərəkətinin, ödəniş sənədlərinin və valideyn qruplarındakı yazışmaların necə araşdırıldığı tam aydın olmayıb.
2026-cı ilin əvvəlinə Azərbaycanda 1702 dövlət məktəbəqədər təhsil müəssisəsi fəaliyyət göstərirdi və burada 108 mindən çox uşaq təhsil alırdı. Belə böyük sistemdə pul yığımları ilə bağlı müraciətlərin və yoxlamaların nəticələrinin daha şəffaf şəkildə açıqlanması vacibdir.
Valideyn nə edə bilər?Bağçada pul tələb olunursa, valideyn ilk növbədə yazılı şəkildə soruşa bilər:
· Pul hansı xidmət üçün yığılır?
· Ödəniş hansı sənədlə təsdiqlənib?
· Xidmət könüllüdürmü?
· Vəsait hara köçürülür?
· Qəbz və ya çek veriləcəkmi?
· Ödənişdən imtina edən valideynə qarşı hansısa tədbir görüləcəkmi?
Yazışmaları, ödəniş sübutlarını və digər materialları saxlamaq tövsiyə olunur. Şikayət Elm və Təhsil Nazirliyinin elektron sistemi və 146 Çağrı Mərkəzi vasitəsilə təqdim edilə bilər. Bakıda əlavə olaraq Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinə müraciət etmək mümkündür. Korrupsiya və rüşvət əlamətləri olduqda 161 qaynar xəttinə məlumat verilə bilər.
Əsas məsələ məbləğin 20, 50 və ya 100 manat olması deyil. Problem dövlət bağçasında uşağın normal qidalanması, qayğı və hörmətli münasibət görməsinin valideynin əlavə pul ödəməsindən asılı vəziyyətə düşməsidir.
Pulsuz dövlət təhsilində rəsmi əlavə xidmət ola bilər, könüllü yardım da mümkündür. Amma qeyri-rəsmi və məcburi aylıq ödəniş normal qaydaya çevrilməməlidir.
