Novruz, Azərbaycan və bir çox Orta Asiya ölkələrində qeyd olunan bahar bayramıdır. Bu bayramın özünə məxsus müxtəlif adət və ənənələri, fallar və qədim inanclar da mövcuddur. Novruzda baxılan fallar insanların gələcək haqqında maraq və ümumiyyətlə həyatlarına dair yaxşı niyyətləri ilə əlaqəlidir. Bu fallar əyləncəli olduğu qədər, bəzi insanlar üçün uğur və xoşbəxtlik arzusunu da simvollaşdırır.
Maraqlıdır, İlaxır çərşənbənin hansı adətləri var? İnanclara görə bu axşam nələr edilməlidir?
Mövzu ilə bağlı Bakuplus.az-ın sualını cavablandıran folklorşünas İlhamə Qəsəbovanın sözlərinə görə, bu bayramda hər kəs evində olmalıdır:
“Xalq adət-ənənəsinə görə, Novruz bayramından öncə sürən Boz ay ərzində su, od, yel və torpaq çərşənbələri qeyd edilir. Xalq mövhumatına əsasən, birinci çərşənbə günü su və su mənbələri təzələnir və hərəkətə gəlir, ikinci çərşənbədə çatılan od yeni həyatın, baharın və istiliyin gəlişini simvolizə edir, üçüncü çərşənbədə isti və təravətli külək bütün canlılara, hər yerə nüfuz edərək yatmışlara təsir göstərir.
Novruz bayramı öncəsi qeyd edilən İlaxır çərşənbə — Torpaq çərşənbəsidir. Dördüncü çərşənbədə torpaq oyanır, otlar cücərir, ağaclar tumurcuqlayır ki, bu da baharın gəlməsindən xəbər verir.
Axır çərşənbədə tonqal qalanması, plov dəmlənməsi, səməni cücərdilməsi, xonça hazırlanması, qapı pusulması, şam yandırılması, bayramlaşma, fala baxma və bir çox digər adət-ənənələr var. Bu bayramda hər kəs evində olmalıdır. İnanclara görə, ilaxır çərşənbədə insan evində olmasa 7 il həmin bayramı evində qeyd etmir.
İnanca görə axır çərşənbə “Novruz”la üst-üstə düşərsə, ilin daha uğurlu keçəcəyi gözlənilir”.
O qeyd edib ki, un çuvallarının ağzını açıq qoymaq da inanclardan biridir:
“Evin bərəkətli olması üçün əcdadlarımızın həyata keçirdiyi rituallardan biri Axır çərşənbədə un çuvallarının ağzını açıq qoymaqdır. Ev sahibinin heç kimlə danışmadan əllərini una batıraraq divarlara sürtməsi, bayıra çıxıb ağacların kötüyünü balta ilə yüngülcə vuraraq “oyan, payını götür” deməsi bu ayinin əsas tərkib hissələrindəndir. Əcdadlarımız inanmışlar ki, bu cür edilərsə, yeni ildə qış yuxusundan oyanmış ağacların bəhəri gen-bol olacaq.
Adətən ilaxır çərşənbədə süfrəyə ya 7 cür yemək, ya 7 ləziz, ya da 7 eyni hərflə başlayan bayram nəməri qoyulur. 7 müqəddəs rəqəmdir və dünyanın, kainatın birliyini, tamlığını ifadə edir”.
Fidan İlqar
