Texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi, hər kəsin həyatına inteqrasiya olunduğu bir dövrdə internetdən istifadə etməyən yoxdur. Kimisi məlumat əldə etmək, kimisi zamanını keçirmək üçün internetdən istifadə edir.
Kimisi isə varlanmaq üçün...
Bu gün həm axtarış sistemlərində, həm də sosial şəbəkələrdə “pul qazandıran oyunlar” adı ilə reklamlar tirajlanır. Bu reklamların mahiyyətini anlamadan bir çox insan tələyə düşür. İlk başlarda insanlara pul qazandıraraq özünə çəkir, ardınca uduzduraraq müflis edir.
Maraqlıdır, bu oyunlar necə hazırlanır? İnsanları hansı təkliflə özünə çəkir?
Bununla bağlı Bakuplus.az-a açıqlama verən texnoloq Elvin Həsənov deyib ki, bu tip oyunlar texnologiya və psixologiyanın mükəmməl birləşməsi ilə hazırlanır və istifadəçilərin zəif tərəflərindən istifadə edərək asılılıq yaradır:
“Belə oyunların hazırlanmasında müasir proqramlaşdırma dilləri, maşın öyrənməsi və data analitikası kimi alətlərdən istifadə olunur. Qumar platformaları istifadəçi davranışını izləmək üçün analitik alətlərdən geniş şəkildə yararlanır. Bu sistemlər vasitəsilə istifadəçinin oyun təcrübəsi, xərcləmə meylləri, oyun zamanı sərf etdiyi vaxt və digər məlumatlar toplanır. Daha sonra bu məlumatlar əsasında istifadəçiyə fərdi təkliflər göndərilir. Məsələn, əgər bir istifadəçi kiçik məbləğdə pullar yatıraraq ard-arda oyun oynayırsa və qazanırsa, sistem onu daha böyük məbləğlərlə oyunda iştirak etməyə təşviq edə bilər. Burada istifadə edilən alqoritmlər istifadəçinin emosional vəziyyətini təxmin edərək “qazanc” illüziyasını yaradır. Qumar oyunları əsasən insanların qərar qəbul etmə prosesində yaranan zəifliklərdən istifadə edir. Əsas təsir mexanizmlərindən biri “təxmin edilə bilən mükafat sistemi”dir. Bu, istifadəçilərdə xoşbəxtlik və həyəcan yaradır və onları daha çox oynamağa təşviq edir. Daha sonra isə itkilər artır, lakin istifadəçilər bu itkiləri bərpa etmək ümidi ilə oyun oynamağa davam edirlər.
Ümumiyyətcə bu oyunların təbliğat mexanizmləri də çox təsirlidir. İlk addımda istifadəçilərə pulsuz oyun və ya bonus məbləğlər təklif edilir. Məqsəd insanları platformaya cəlb etmək və onlara ilkin mərhələdə pul qazandıraraq asılılıq yaratmaqdır. Reklamlarda isə böyük qazancların mümkün olduğu vurğulanır. Eyni zamanda, oyunların qrafikası, səsləri və istifadəçi interfeysi xüsusi olaraq hazırlanır ki, istifadəçiləri cəlb etsin və onların platformada qalma müddətini artırsın. Müasir dizayn prinsipləri istifadəçiləri intuitiv şəkildə yönləndirir və onları tez-tez “tıklamağa” və daha çox iştirak etməyə həvəsləndirir. Nəticədə belə oyunlar texnologiya və psixologiyanın birləşməsindən istifadə edərək çox təsirli bir asılılıq modeli yaradır. Təəssüf ki, bu oyunlar həm maddi itkilərə, həm də ciddi psixoloji problemlərə səbəb olur”.
Bəs bu oyunlara psixoloji aludəlik necə yaranır?
Mövzu ilə bağlı saytımıza açıqlama verən psixoloq Vəfa Rəşidova deyir ki, cəmiyyət içində özünü təsdiq edə bilməyən şəxslər belə oyunlara aludə olur:
“Bu mövzu çox geniş yayılıb. Hətta bu cür aludəliyinə görə müraciət edən pasiyentlər də var. Problem odur ki, bu oyunlara aludə olan insanlarda xarakter formalaşmayıb. Yəni bu oyun hər bir insan üçün var. Ancaq aludə olanlarda iradənin zəifliyindən asılıdır.
Bu gün həmin oyunların reklamları hər bir kəsin qarşısına çıxır. Pul qazanılır, uduzmalar olur, insanlar depressiyaya düşür. Hətta borcunu ödəyib, yenidən oynamağa davam edən şəxslər də var.
Qeyd edim ki, oyunun içində fərqli strukturlar olur. Məsələn, “ailə” strukturu var. “Ailənin” 70 üzvü var, onları bir adam idarə edir. Yəni bu üsullarla insanları şirinikləşdirib, özünə çəkir. Ailədə öz sözünü deyə bilməyən, mənəvi və fiziki şiddət görən, özlərini cəmiyyət içində təsdiq edə bilməyən şəxslər belə oyunların aludəçisi olur”.
Fidan İlqar
