Nəriman Nərimanov xalqın inkişafına, maariflənməsinə təsir etmək məqsədilə kitabxana açmaq istəyir. Lakin maddi vəsait olmadan belə bir mədəniyyət ocağının təşkili və fəaliyyəti çətin idi. O, dostlarının - S.Qənizadənin, H.Mahmudbəyovun, Ə.Cəfərzadənin köməyi ilə Xaqaninin, Nizaminin, Füzulinin, Sədinin, Hafizin, Firdovsinin, Bakıxanovun və digərlərinin əsərlərini, həmçinin jurnal və qəzet toplamağa başlayır.
Kitabxana açmaq üçün müəyyən hazırlıq işi görüldükdən sonra Nərimanov Bakı qubernatoruna icazə üçün müraciət edir. Müəyyən çətinlikdən sonra qubernatorun icazəsi ilə 1 avqust 1894-cü ildə qiraətxana fəaliyyətə başlayır. [Abuzər Xələfov. Azərbaycanda kitabxana işinin tarixindən (1870-1920). Bakı-1960]
Nərimanov qısa zamanda bir çox ölkələrin nəşriyyatları ilə əlaqə yaratmağa müvəffəq olur, müxtəlif dillərdə qəzet, məcmuə və kitablar ala bilir. Bir çox nəşrlər isə Nərimanov və başqa ziyalıların xahişi ilə xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin dəstəyi nəticəsində əldə edilir. Kəlküttə, İstanbul, Qahirə, Sofiya, Təbriz, Tehran və digər şəhərlərdən xeyriyyə yolu ilə qiraətxanaya pulsuz kitab, qəzet və jurnal da göndərilirdi.
Daha çox imkansız kütlənin maariflənməsinə dəstək olmaq üçün qiraətxanaya giriş haqqı 2 qəpik idi. Oxucuların əksəriyyətini fəhlələr təşkil edirdi. Qiraətxananın fondunda müxtəlif dillərdə ədəbiyyatın mövcudluğu bir çox millətlərdən olan oxucuların buraya gəlməsinə imkan yaradırdı. 1895-ci ilin aprel-may aylarında kitabxanaya gələn 710 oxucudan 200-ü rus, 151-i azərbaycanlı, 130-u erməni, 25-i gürcü, 8-i alman, 5-i fransız idi.
Oxucuların suallarına tez cavab vermək, fondda mövcud kitabları, qəzet və jurnalları onların nəzərinə çatdırmaq üçün burada kataloq düzəldilmişdi. Kitabxananın nəzdində ədəbiyyat və aktyorluq dərnəkləri də təşkil edilmişdi. [125 yaşlı ilk kitabxana-qiraətxanamız. Mədəniyyət.- 2019.- 2 avqust.- S.1;6.]
Nərimanovun qiraətxanası ilk vaxtlar Spasski (indiki Zərgərpalan) küçəsində bir evdə kirayə otaqda fəaliyyət göstərir. Bir müddət sonra kitabxana Qorçakovski (sonralar H.Z.Tağıyev) küçəsində kiçik bir mənzilə, daha sonra isə indiki Fəvvarələr meydanındakı evə köçürülür. [https://azerhistory.com/?p=11292]
Nərimanovun qiraətxanası 4 (başqa mənbələrə görə 2) il fəaliyyət göstərib. Ruhanilər qiraətxanaya getməyi müsəlmanlar üçün günah hesab edərək, onun əleyhinə çıxırlar. Çar hökuməti isə gənclərin qiraətxanada sıx toplaşmasından ehtiyat edərək, onu bağlatdırır. [Abuzər Xələfov “Azərbaycanda kitabxana işinin tarixindən (1870-1920). Bakı-1960]
