“Ötən il “Kompüter elmləri” ixtisasından məzun olmuşam. Təhsil aldığım müddətdə və bitirdikdən sonra bir çox vakansiyalar üzrə müraciət etmişəm. Lakin təcrübəsiz olduğum üçün heç bir geri dönüş almamışam”.
Bu sözləri Bakuplus.az-a ali təhsilini bitirdikdən sonra ixtisası üzrə təcrübəsiz olduğu üçün iş tapa bilməyən Elvin Qarayev deyib.
Bu halla qarşılaşan təkcə Elvin deyil. Əksər iş elanlarına baxdıqda diqqətçəkən bir tələb olur - təcrübə.
Aydındır ki, işəgötürənlər əməkdaş seçərkən təcrübəli namizədlərə üstünlük verərək daha çox fayda əldə etməyi hədəfləyir.
Amma bu yanaşmanın tətbiqi bir sual yaradır: əmək stajı olmayan şəxslər işə götürülməsə, onlar bu təcrübəni necə qazanacaqlar?
Məsələ ilə bağlı saytımıza açıqlama verən Vətəndaşların Əmək Hüquqları Liqasının sədri, hüquqşünas Sahib Məmmədov deyib ki, əhali gəncdir, hamı işləmək istəyir:
“Dövlət qulluğuna qəbul zamanı belə bir təcrübə tələb olunmur. Hər kəs ali təhsil aldıqdan sonra dövlət qulluğunda çalışmaq üçün müvafiq test-müsahibə mərhələsini keçmək üçün vakansiyalar üzrə sənədlərini Dövlət İmtahan Mərkəzinə təqdim edə bilər. Eyni zamanda, müəllimlik, həkimlik kimi sahələrdə vakansiyalar varsa, təcrübə tələb olunmadan işə qəbul olunur.
Özəl sektordakı iş prinsipinə gəldikdə isə problemli məsələlər çoxdur. Özəl şirkətlər nəzəri biliklər almış yeni məzunları işə götürdükdə heç bir nəticə əldə edə bilmir. Təhsilə əlavə xərc çəkir, təcrübə öyrədir, sonra işçi daha yüksək əməkhaqqı verən şirkətə gedir. Burada problem təhsillə bağlıdır. Universitetlər yalnız nəzəri biliklər deyil, istehsalla bağlı olmalıdır. Amma onu da deyim ki, günahı universitetlərin üzərinə ata bilmərik. Çünki ölkəmizdə istehsal sahələri də məhduddur. Müəyyən sahələr üzrə ümumiyyətlə istehsal, təcrübə mərkəzləri yoxdur. Olanlar da formal xarakter daşıyır.
Digər bir məsələ - iş yerlərinin sayı məhduddur. Yəni əmək bazarına daxil olanlarla tərk edənlərin sayı arasında çox fərq var. Əhali gəncdir, hamı çalışmaq istəyir, amma işləmək üçün yerlər azdır”.
Sosioloq Üzeyir Şəfiyev isə bildirir ki, tələbələrin praktika keçdikləri müddət iş təcrübəsi kimi hesab edilsin:
“Son dövrlər gənclərin məşğulluğu ilə bağlı məsələ müzakirə mövzusuna çevrilib. Hər il əmək bazarına 100 mindən çox işçi qüvvəsi daxil olur. Bu da Azərbaycan reallığı üçün böyük bir rəqəmdir. Əmək bazarındakı işçi qüvvəsinin ixtisas səviyyəsindən, dərəcəsindən asılı olaraq rəqabət mühiti yaranır.
Şübhəsiz ki, əmək müəssisələri iş təcrübəsi tələb edirlər. Ancaq ali təhsil ocağını yenicə bitirmiş şəxsin iş təcrübəsi haradan olsun? Çox yaxşı olardı ki, kollec, peşə məktəbləri, ali təhsil ocaqlarında tələbələrin praktika keçdikləri müddət iş təcrübəsi kimi hesab edilsin. Çünki tələbələr praktikanı onsuz da əmək müəssisələrində keçirlər.
Eyni zamanda, təhsil müəssisələri əmək bazarındakı vəziyyət haqqında məlumatlı olmalı, ona uyğun kadr hazırlamağı bacarmalıdır. Bununla yanaşı, ixtisas üzrə plan yerləri təyin edərkən, proses əmək bazarının tələblərinə uyğun aparılmalıdır.
Tələbələrin praktika vaxtları artırılmalı, əmək müəssisələri onların praktikasını yüksək səviyyədə oxuduqları məktəblə birgə təşkil etməlidir. Beləliklə də əmək bazarı üçün kadrı təhsil və əmək müəssisələri birgə hazırlamalıdır”.
Bu da belə... Problemin həlli təkcə fərdlərdən deyil, həm də təhsil müəssisələri və işəgötürənlərdən birgə səylər tələb edir. Universitetlər tədris prosesini əmək bazarının tələbinə uyğunlaşdırmalıdır.
Fidan İlqar
