XX əsr Azərbaycan incəsənəti əsasən ideoloji və monumental layihələrlə yadda qalsa da, bu pafosdan kənarda qalan, insana və onun daxili dünyasına yönəlmiş nadir yaradıcı talelər də olub. Onlardan biri – adı hələ də geniş ictimaiyyətə kifayət qədər tanış olmayan Zivər Məmmədovadır (Tağıyeva).
Baki-baku.az xatırladır ki, o, peşəkar heykəltaraş təhsili almış dünyada ilk müsəlman qadın kimi tarixə düşüb. Zivər Məmmədovanın həyatı sadəcə bir sənətkar bioqrafiyası deyil, Şərq ənənələri ilə modern düşüncənin toqquşduğu bir dövrün mədəni hadisəsidir. Azərbaycan incəsənətinə monumental pafosdan uzaq, humanist və miniatür heykəltaraşlığın banisi kimi daxil olub.
1902-ci ildə Bakıda maarifçi və varlı ailədə doğulan Zivər uşaqlıqdan incəsənət mühitində böyüyüb. Atası Nəcəfqulu Tağıyev rəssamlığa maraq göstərib, övladlarını sənət sevgisi ilə tərbiyə edib. Ailə üçün incəsənət həyat tərzi olub. Hətta bu rəsmlər müharibə illərində onları aclıqdan xilas etmişdi.
Zivər nüfuzlu Müqəddəs Nina gimnaziyasında təhsil alıb, burada musiqiyə böyük maraq göstərib. O, bir müddət Üzeyir bəy Hacıbəylinin orkestrində skripka ifa edib və "Arşın mal alan" operettasında bəstəkarın dirijorluğu altında çıxış edib. Üzeyir bəy onun istedadını yüksək qiymətləndirərək skripka hədiyyə etmişdi.
Lakin taleyi onu başqa bir sənət yoluna aparır. Böyük Əzim Əzimzadənin və məşhur heykəltaraş Stepan Erzyanın təsiri ilə Zivər heykəltaraşlığa yönəlir. 1920-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Ali Rəssamlıq Məktəbinə daxil olaraq ölkədə peşəkar heykəltaraşlıq təhsili alan ilk müsəlman qadın olur. Bu, cəmiyyət üçün cəsarətli və nadir bir addım idi.
Ailə həyatı, analıq və maddi çətinliklərə baxmayaraq, o, yaradıcılığı heç vaxt dayandırmadı. Moskvada və Bakıda çalışdı, Sergey Kirovun abidəsinin hazırlanmasında iştirak etdi, monumental sənətdə təcrübə qazandı. Lakin onun əsas istiqaməti ideoloji heykəllər deyil, insan portreti idi.
Müharibə illərində qəhrəmanların büstlərini yaradıb, 1942-ci ildə əsərləri Ümumittifaq sərgisində nümayiş etdirilib. Üzeyir Hacıbəyli, Əzim Əzimzadə, Hüseynqulu Sarabski kimi şəxsiyyətlərin portretləri onun yaradıcılığında xüsusi yer tutub. Üzeyir bəy həyatda cəmi bir dəfə poza verib — məhz Zivər Məmmədovaya.
1980-ci ildə vəfat edən Zivər Məmmədova ardında təkcə heykəllər deyil, səssiz, lakin güclü bir mədəni inqilabın izini qoyub. O sübut edib ki, müsəlman ailəsindən çıxmış bir qadın dünya səviyyəli heykəltaraş ola bilər.
Bu gün onun əsərləri hələ də danışır — pafossuz, səmimi və zamana tabe olmayan bir dillə.
