Səngəçal karvansarayı Bakı şəhəri Qaradağ rayonunun Səngəçal qəsəbəsi ərazisində yerləşir. Abidə orta əsrlərə aid edilir.
Binanın şimal divarında yerləşən kitabədə ərəb dilində bu sözlər həkk olunub: “Böyük Sultan Xəlilullah, Allah onun hakimiyyətini uzatsın, bu binanı (imarəti) inşa etməyi əmr etdi, səkkiz yüz qırx üçüncü il (1439-1440)”.
Karvansaray Bakı-Salyan qədim karvan yolunda tikilmişdir. 1970-ci illərdə Viktor Kvaçidzenin rəhbərlik etdiyi tədqiqatlar nəticəsində binanın yaxınlığında yerləşən buxtada, orta əsrlərə aid bir neçə daş lövbər aşkar edilmişdir. Bu, karvansarayın yalnız quru yol ilə gedən karvanları deyil, dəniz yolu ilə gələn tacirləri və dənizçiləri də qəbul etdiyini göstərmişdir. [https://1news.az/news/20200603031327756-Nuzhen-li-Azerbaidzhanu-karavan-sarai-epokhi-Zhanny-d-Ark-FOTO]
Tikili mişar daşından düzbucaqlı formada inşa edilib və ikimərtəbəlidir. Binanın qalın divarları və quruluşu onu çöl tərəfdən istehkama bənzədir. Binanın hovuzu olan üstüaçıq həyəti var. Həyət təcrid olunmuş otaqlarla əhatə olunub. Otaqların bir hissəsi tacirlər üçün nəzərdə tutulubmuş, digərlərində isə heyvanlar və mallar saxlanılıb. Girişdən sağda və solda ikinci mərtəbəyə çıxmaq üçün daş pilləkənlər hörülüb. [Бретаницкий Л.С. Зодчество Азербайджана XIII – XV вв. и его место в архитектуре Переднего Востока. Москва-1966] [Фатуллаев-Фигаров Ш. С. Зодчество Апшерона. Баку-2013]
Fasadın mərkəzi hissəsində - tağlı girişin üstündə üç kiçik otaq olub. Ehtimal edilir ki, “balaxanə” adlanan bu otaqlar karvansaraya gələn nüfuzlu insanlar üçün nəzərdə tutulub. Bina yaxınlıqda yerləşən çay və iki ovdan vasitəsilə su ilə təmin olunub. XIX əsrin birinci yarısında burada olmuş rus şərqşünası İlya Berezin Səngəçal karvansarayını “təmiz suyu olan yeganə yer” kimi qeyd edir. [Березин И.Н. Путешествие по Дагестану и Закавказью. Казань-1849]
XIX əsrdə karvan yolları əhəmiyyətini itirəndən sonra karvansaray fəaliyyətini dayandırmışdır. [Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. VIII cild. Bakı-1984]
Yerli əhalinin sözlərinə görə, 1990-cı illərdə karvansaray restoran kimi fəaliyyət göstərib. Bu zaman binanın ilkin görünüşü dəyişdirilib. Restoran fəaliyyətini dayandırdıqdan sonra bina baxımsız vəziyyətə düşüb. [https://1news.az/news/20200603031327756-Nuzhen-li-Azerbaidzhanu-karavan-sarai-epokhi-Zhanny-d-Ark-FOTO]
Səngəçal karvansarayı ölkə əhəmiyyətli abidə hesab edilir.
[URIS id=98156]
