Azərbaycan reallığının özəllikləri
Hər il 22 oktyabrda dünya Beynəlxalq Kəkələyənlər Gününü qeyd edir. Statistik açıqlamalara əsasən, planetimizin əhalisinin 1 faizi kəkələmədən əziyyət çəkir. Kəkələmək yalnız danışıq çatışmazlığı və yalnız nitqində bu qüsur olan fərdlərin problemi deyil, həm də cəmiyyətimizin üzərinə səpələnmiş sosial damğalardan biridir. Kəkələyən insanın həyatında müəyyən sədlərlə qarşılaşması qaçılmazdır. Azərbaycan reallığında isə bu daha impulsiv və qəribə hal alır.
“İraaaq olsun!”
Azərbaycanda kəkələyən bir insanla qarşılaşdığınızda, ilk reaksiyanız nə olur? Əksəriyyətimiz bu insanlara qeyri-adi bir məxluq kimi baxırıq. Sanki, adam kosmosdan gəlib və dünyada ilk dəfədir danışır. Bəziləri isə hətta onların gözünün içinə baxa-baxa qulaqlarını çəkirlər: “Uyş! Allah uzaq eləsin! İraaaq olsun!” Hələ danışma tərzini lağa qoyub, bu insanların danışıq qabiliyyətini zarafata çevirənlər də var. Əslində, kəkələmək onsuz da çətinlikdirsə, bizim cəmiyyətin münasibəti bu problemi daha da ağırlaşdırır, belə qüsura malik şəxslərin yükünü birə beş artırır. Təsəvvür edin: Azərbaycan reallığında kəkələyən bir insan iş tapmağa çalışır, müxtəlif şirkətlərə CV göndərir. Və onun qarşısında artıq ikiqat problem dayanır: “Bir – sənin təcrübən yoxdur, iki – səlis danışmağı öyrən!” Hətta bəzən iş görüşməsinə dəvət aldıqda qınaqla da qarşılaşmaqdan heç kim sığortalanmayıb: “Bilirsən ki, normal danışa bilmirsən! Özünün və bizim vaxtımızı nə üçün alırsan?”
Erkən sınaqlar
Kəkələyən şəxslərin sınaqları isə hələ erkən yaşlarından məhlədə və məktəbdə başlayır. Artıq birinci sinifdən barmaqla göstərilir və “Müəllimə, o danışa bilmir!” sədaları altında gülüş obyektinə çevrilirlər. Bəs müəllimlər nə edir? “Uşaqlar, gülmək olmaz” deyib keçirlər. Təəssüf ki, bir çox hallarda bu sadəcə qınamanın imitasiyası olur və məsələni həll etmir. Yəni kəkələməyin cəmiyyət tərəfindən qınanmadığını deyə bilmərik, sadəcə məsələni “sakitcə” gözardı edirlər.
3-4 qədəh “gillədiblərsə”…
Azərbaycanda sosial məkanlarda – çayxanalar, toylarda və yığıncaqlarda danışıq qabiliyyəti böyük dəyər hesab olunur. Təsəvvür edin, kəkələyən bir insanın toylarda söz götürməsi. O danışmağa başlayanda, toyun atmosferi dəyişir. Sanki bütün diqqət məhz ona yönəlir, amma təkcə maraq deyil, bu diqqətin arxasında həm də gülüşlər durur. Ələlxüsus da, bəziləri artıq 3-4 qədəh “gillədiblərsə”, bu gülüşlər daha həyasız, daha dözülməz hal alır. Adama nəinki sözünü tamamlamağa imkan vermirlər, hətta bəzən onun sözlərini əvvəlcədən təxmin edib satirik-ironik tərzdə tamamlayırlar. Bu da kəkələyən insanın onsuz da çətin vəziyyətini bir qədər də çətinləşdirir. Adamı mikrofon götürdüyünə görə peşman edirlər.
Söz ürəkdə qalanda
Elə bütün bunlardan irəli gəlir ki, çox zaman kəkələyən insanlar susmağa üstünlük verirlər. Necə deyərlər, sözləri ürəklərində qalır. Günahkar kimdir bəs? Yəqin ki, ritorik sualdır. Odur ki, gəlin, Beynəlxalq Kəkələyənlər Günü münasibəti ilə öz davranışımızı, səbrimizi və anlayışımızı yenidən nəzərdən keçirək, təftiş edək. Kəkələyənlər danışmaq üçün deyil, danışdıqda eşidilmək üçün də mübarizə aparırlar. Bu mübarizələrində onlara yardımçı ola bilmiriksə, heç olmasa əlavə maneəyə də çevrilməyək.
Vüsal Əliyev (insanoid.com)
