“Yaşıl iqtisadiyyat” termini insan rifahını və sosial ədaləti təmin edən, eyni zamanda, ətraf mühit risklərini kəskin azaldan iqtisadiyyat kimi müəyyən edilir.
İqtisadiyyatın “yaşıl” olması üçün onun dörd amilə cavab verməsi zəruridir:
dayanıqlı inkişaf prinsipləri iqtisadi qərarlara daxil edilir; ekoloji təmiz məhsul istehsal edilir, xidmətlər göstərilir və bunlar “yaşıl” olmayan xidmət və məhsulları əvəzləyir; ənənəvi rəqabətə nisbətdə “yaşıl”dır; kommersiya fəaliyyətində ekoloji prinsiplərə sadiqliyini bəyan edir.
Dünyada ətraf mühitin çirklənməsi, azalan təbii ehtiyatlar və artan tələbat fonunda dayanıqlı inkişafa nail olmaq üçün “yaşıl” iqtisadiyyatın genişləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər böyük əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanda qurulmuş təkrar emal prosesi “yaşıl iqtisadiyyat”ın inkişafına, rəqabət qabiliyyətli sənaye məhsullarının istehsalının genişləndirilməsinə, ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına xidmət edir. Əsas məqsəd təbii sərvətlərin israfının və ekoloji çirklənmənin qarşısını almaq, eləcə də əlavə xammal bazası yaratmaqdır. Təkrar emal ilkin istehsaldan fərqli olaraq, asan və tez başa gəlir ki, bu da enerji qənaətinə imkan verir.
Mövzu ilə bağlı BakuPlus.az-a açıqlama verən bərpa olunan enerji üzrə ekspert Orxan Kərimzadə Balaxanı Sənaye Parkının fəaliyyətindən bəhs edib.
O qeyd edib ki, Balaxanı Sənaye Parkı Azərbaycan Respublikasının tullantıların təkrar emalı üzrə ilk sənaye parkıdır və ölkədə dairəvi iqtisadiyyatın inkişafına mühüm töhfə verir: "2012-ci ildə yaradılan sənaye parkı tullantıların təkrar emalı və zərərsizləşdirilməsi ilə məşğul olan müəssisələri birləşdirir. Burada plastik, kağız, elektron tullantılar və şüşənin təkrar emalına yönəlmiş müxtəlif layihələr həyata keçirilir. Eyni zamanda, kiçik və orta biznes subyektlərinə güzəştli şərtlərlə icarə sahələri təqdim olunur ki, bu da yeni iş yerlərinin yaradılmasına şərait yaradır. Sənaye parkı Azərbaycan iqtisadiyyatında ekoloji dayanıqlığı artırmaq və tullantıların yenidən istifadəsini stimullaşdırmaq məqsədi daşıyır”.
O.Kərimzadə qeyd edib ki, Bakı Bərk Məişət Tullantılarının Yandırılması Zavodu (BBMTYZ) 2012-ci ildən fəaliyyət göstərir və Azərbaycanın tullantıların idarə olunmasında mühüm obyektlərindən biridir:
“Zavodun əsas funksiyası tullantıların həcmini azaltmaq və bərk məişət tullantılarının enerji istehsalında istifadə olunmasıdır. Gündəlik 5000 tonadək tullantı yandırılaraq elektrik enerjisi istehsal edilir. Bu proses nəticəsində ətraf mühitə zərərli təsirlər minimuma endirilir, çünki emal zamanı havaya atılan tullantılar qabaqcıl filtrasiya sistemləri ilə təmizlənir. Zavod həmçinin istixana qazlarının emissiyasının azalmasına töhfə verir və Bakının tullantı probleminin həllinə mühüm dəstək göstərir”.
Ekspert tullantıların zərərsizləşdirilməsi və çeşidlənməsinin dairəvi iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsi olduğunu əlavə edib:
“Çeşidləmə prosesi nəticəsində tullantılar plastik, kağız, metal və bioloji tullantılara ayrılır ki, bu da onların təkrar emalını asanlaşdırır. Zərərsizləşdirilmə isə emal edilə bilməyən və ya təhlükəli tullantıların xüsusi metodlarla idarə olunmasını nəzərdə tutur. Bura tullantıların yandırılması, torpaq sahələrində basdırılması və ya kimyəvi neytrallaşdırma daxildir. Bu yanaşma ətraf mühitin qorunması, yerüstü və yeraltı suların çirklənməsinin qarşısını almaqla yanaşı, resursların daha səmərəli istifadəsinə və ekoloji dayanıqlığa xidmət edir. Azərbaycanda bu proseslərə həm Balaxanı Sənaye Parkında, həm də Bakı Bərk Məişət Tullantılarının Yandırılması Zavodunda xüsusi diqqət yetirilir”.
O.Kərimzadənin sözlərinə görə, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş əraziləri “yaşıl” iqtisadiyyatın inkişafı üçün böyük potensiala malikdir və bu ərazilərdə sıfırdan infrastruktur qurulması imkan verir ki, bütün layihələr davamlı və ekoloji cəhətdən səmərəli prinsiplərə uyğun şəkildə həyata keçirilsin.
“Alternativ enerji mənbələrinin – günəş, külək və su enerjisinin tətbiqi bu ərazilərdə prioritet sayılır. Həmçinin kənd təsərrüfatında ekoloji təmiz texnologiyaların tətbiqi və bərpa olunan enerji ilə suvarma sistemlərinin qurulması nəzərdə tutulur. Regionda ekoturizmin inkişafı da böyük əhəmiyyət daşıyır, çünki bu ərazilər həm təbiətə, həm də mədəniyyətə dəyərli töhfələr verən potensial turizm məkanlarına çevrilə bilər. Ümumilikdə, azad edilmiş ərazilərdə “yaşıl” iqtisadiyyatın inkişafı ilə Azərbaycan milli səviyyədə ekoloji dayanıqlıq və iqtisadi diversifikasiya məqsədlərinə daha sürətlə nail ola bilər”, - deyə ekspert fikrini tamamlayıb.
Almaz Qasımova
