Mart soyqırımı 1918-ci ildə Bakı Xalq Komissarları Sovetinin sədri Stepan Şaumyanın rəhbərliyi ilə bolşevik-daşnak birləşmələrinin Bakıda müsəlman əhaliyə qarşı törətdikləri kütləvi soyqırımdır.
Şaumyanın başçılıq etdiyi bolşevik-daşnak rejiminin hakimiyyəti dövründə Azərbaycanda milli dirçəliş prosesi güclənirdi və "Müsavat" partiyasının nüfuzu artırdı. "Müsavat"ın Azərbaycanın ərazi muxtariyyəti və siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizəsi bolşevikləri narahat edirdi. Buna görə Şaumyan Bakıda azərbaycanlılara qarşı milli qırğın törədərək milli azadlıq hərəkatını boğmaq, "Müsavat" partiyasını zəiflətmək istəyirdi.
Moskvadan mənəvi dəstək alan Şaumyan bu cinayəti həyata keçirmək üçün bəhanə axtarırdı. Bu məqsədlə "Evelina" münaqişəsi törədildi. Müsəlman alayının zabitləri milyonçu Hacı Zeynalabdin Tağıyevin oğlu Məhəmmədin dəfnində iştirak etmək üçün Bakıya gəlmişdilər. Martın 24-də zabitlər "Evelina" gəmisi ilə Lənkərana qayıtmalı idilər. Bu zaman "Evelina"nın yola düşməsi dayandırıldı və gəmidəki zabitlər tərk-silah edildi.
Müsəlman əhalisi məscidlərə toplanaraq silahların qaytarılmasını tələb edirdi. Martın 30-da erməni kilsəsinin yanında toplaşan daşnak dəstələri müsəlmanlara ilk atəş açdılar və soyqırıma başladılar. Martın 31-də bolşevik-daşnak dəstələri azərbaycanlılar yaşayan "Kərpicxana", "Məmmədli" və digər məhəllələrə hücum etdilər. 2 təyyarə havadan, hərbi gəmilər isə dənizdən məhəllələri bombalamağa başladılar. Yaxşı silahlanmış və hazırlanmış ermənilər müsəlmanların evlərinə soxulur, sakinləri öldürürdülər, hər cür vəhşiliyə əl atırdılar. Erməni-daşnak birləşmələri soyqırımı aprelin 2-ə kimi davam etdirdilər.
Rəsmi məlumatlara görə, mart soyqırımı nəticəsində Bakıda 12 mindən çox azərbaycanlı qətlə yetirilmişdi. Bolşevik-daşnak birləşmələri "Kaspi" mətbəəsini, "Açıq söz" qəzetinin redaksiyasını, "İsmailiyyə" binasını yandırmış, "Təzəpir" məscidinin minarələrini top atəşi ilə zədələmişdilər.
1998-ci ildə martın 31-i "Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü" elan olundu.
Mənbələr:
