20 yanvar faciəsi zamanı Bakını müdafiə edən dənizçilər

1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin baş katibi Mixail Qorbaçovun əmri ilə SSRİ-nin qoşun hissələri Bakıya və Azərbaycanın bir neçə rayonuna yeridilmişdir. Dinc əhali ağır texnikadan və müxtəlif tipli silahlardan atəşə tutularaq, kütləvi şəkildə qətlə yetirilmişdir. Faciə nəticəsində Bakıda və ətraf rayonlarda 131 nəfər öldürülmüş, 744 nəfər yaralanmışdır. Həlak olanların arasında qadınlar, uşaqlar, qocalar, həmçinin təcili yardım işçiləri olmuşdur.

Faciə günü, sovet hərbi gəmilərinə Bakı buxtasına yol verməmək üçün, Xəzər Dəniz Neft Donanmasının müxtəlif təyinatlı 100-dən çox gəmisi buxtaya gedən yolu kəsmişdir. “Sabit Orucov” gəmisini qərargaha çevirən dənizçilər 7 gəmi sürücüsündən ibarət Kapitanlar Şurası yaratmışdırlar. Bu Şuraya həmin gəmilərin kapitanları Murad Əliyev, Mövlud Əliyev, Kərəm Məmmədov, Müzəffər Əliyev, İbrahim Salayev, Kişi Mütəllimov, Ağalar İbrahimov rəhbərlik edirdilər.

Şura bir neçə maddədən ibarət tələbnamə hazırlamışdır. Mixail Qorbaçova ünvanlanan tələbnamədə deyilirdi: “1990-cı il 20 yanvar gecəsi Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Ali Sovetinin razılığı olmadan, sovet ordusunun rəhbərliyi Azərbaycana zorla ordu yeridib. Bu zaman minlərlə dinc insanın qanı tökülüb. Nahaq qan tökülməsinin qarşısını almaq üçün gəmi heyətləri tələb edirlər:

1. Ordu Bakıdan 1990-cı il yanvarın 21-də saat 00:00-dək çıxarılsın.


2. Bu gün etiraz əlaməti kimi Bakı buxtasındakı gəmilərdən biri yandırılacaq.


3. Sahildən, yaxud dənizdən güc tətbiq edilərsə, estakadaya bərkidilmiş gəmilər, tankerlər, həmçinin sahildəki neft bazaları dərhal yandırılacaq.


4. Hərbi gəmilər hərəkətə gətirilərsə, bizə həyatımız bahasına başa gəlsə belə, onların hərəkətinin qarşısını alacağıq.”

SSRİ Hərbi Dəniz Donanmasının komandanı, admiral V.Sidirovun və digər yüksək vəzifəli rəhbərlərin buxtanın dərhal boşaldılması tələblərinə baxmayaraq dənizçilər yerlərindən tərpənmədilər. Bu səbəbdən sovet hərbi gəmiləri yanvarın 20-də hərəkətə keçdi və mülki gəmiləri müxtəlif silahlardan atəşə tutdular. “Neftqaz-3”, “Neftqaz-10”, “Neftqaz-16”, “Аktаu”, “Vodoley-4”, “ÜİLKGİ-nin 40 illiyi” və s. gəmilər xəsarət aldı. Təkcə “Vodoley-4” gəmisində minə yaxın güllə, raket izləri aşkar edilmişdir.

Hadisədən sonra “ekstremist” damğası ilə həbs edilən 50-yə yaxın dənizçi ittifaqın müxtəlif şəhərlərindəki həbsxanalarında işgəncələrə məruz qaldı. Dənizçilər bir müddət sonra azadlığa buraxılaraq vətənə qayıtdılar.

Mənbələr:

1. https://www.youtube.com/watch?v=IFro4RpNuHs


2. Rasif Tahırov. Xəzərdə gəmilərin 20 Yanvar etiraz aksiyası. Xalq qəzeti 2020.-19 yanvar.- s.6