1980-ci illərin sonlarında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün pozulması, Ermənistanda yaşayan azərbaycanlıların öz doğma yurdlarından qovulması Azərbaycan xalqını azadlıq və ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizəni başlatmağa vadar etmişdir.
19 yanvar 1990-cı ildə sovet hökumətinin təşkil etdiyi əməliyyat nəticəsində respublika televiziyasının enerji bloku partladılıb. Daha sonra isə SSRİ Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti tərəfindən yanvarın 20-də “Bakı şəhərində fövqəladə vəziyyət tətbiq edilməsi haqqında” Fərman qəbul olunub. Blokun partladılması əhaliyə rəsmi məlumatın çatdırılmaması üçün edilib.
1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə SSRİ-nin rəhbəri olan Mixail Qorbaçovun əmri ilə Bakı şəhərinə və Azərbaycanın bir neçə rayonuna sovet ordusu yeridilib. Nəticədə Bakıda və ölkənin rayonlarında 744 nəfər yaralanmış, 131 nəfər öldürülmüşdür. Həlak olanların arasında qadınlar, uşaqlar, qocalar, təcili yardım və polis işçiləri olmuşdur.
Bu qanlı hadisəyə ilk olaraq öz münasibətini bildirən ümummilli lider Heydər Əliyev olub. Ulu öndər 21 yanvar 1990-cı ildə faciə ilə bağlı Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyində keçirilən yığıncaqda çıxış edərək, kütləvi qırğın törədən şəxsləri kəskin tənqid edib.
Sovet ordusunun amansızlığına və qəddarlığına, Bakıda fövqəladə vəziyyət tətbiq edilməsinə baxmayaraq, Azərbaycan xalqı yanvarın 22-də paytaxtın “Azadlıq” meydanında 20 Yanvar şəhidlərinin dəfni ilə əlaqədar matəm yürüşü keçirib.
Qanlı Yanvar faciəsindən “The New York Times”, “The Guardian”, “The Times” kimi dünyaca məşhur kütləvi informasiya vasitələri məlumat yayıb.
