İmperatriça Aleksandra rus-müsəlman qız məktəbinin binası Bakıda, İstiqlaliyyət küçəsi, 8-də yerləşir. Bina 1898-1901-ci illərdə tikilib. Binanın layihəsi Bakının baş memarı İ.V.Qoslavskiyə məxsusdur.
Məktəb xeyriyyəçi Hacı Zeynalabdin Tağıyevin təşəbbüsü və dəstəyi ilə açılmışdır. O, çar II Nikolayın tacqoyma mərasimində imperatorun yoldaşı Aleksandraya bahalı hədiyyə alır və qız məktəbi açmaq barədə fikir irəli sürür. Tağıyev rica edir ki, həmin məktəbə çarın həyat yoldaşının adı verilsin. 1896-cı ildə məktəbin açılmasına icazə verilir. [https://azerhistory.com/?p=7282]
Məktəb üçün bina Nikolayevski (indiki İstiqlaliyyət) küçəsində, İsmailiyyə binasının yanında tikilir. Lakin müsəlman qızları üçün müasir məktəbin açılması xəbəri şəhər ruhanilərini, qoçuları qane etmir. Onlar etiraz edir, qızları təzə məktəbə göndərənlərin evinə gedib, onları öldürürlər.
Bu səbəbdən qızlar çariça Aleksandraya teleqram göndərir, ona minnətdarlıq sözləri yazırlar. İki gündən sonra isə çariça qızlara cavab yollayır, yeni məktəbdə əla oxuyub, Vətənə faydalı olmalarını arzulayır. Bu teleqram bütün mübahisələrə son qoyur. [Манаф Сулейманов. Дни Минувшие. Баку-1990]
1901-ci ildə əhali məktəbin açılışına toplaşmışdı. “Kaspi” qəzeti həmin hadisəni belə təsvir edərək yazırdı: “Nikolayevski küçəsindəki gözəl imarət bayraqlarla bəzənmişdi. İkinci mərtəbədəki böyük zal gündüz saat 12-də dəvətlilərlə və şəhərin əyan-əşrəfləri ilə dolmuşdu… Məktəbdə oxuyacaq qızların xor dəstəsi bir neçə Azərbaycan mahnısı ifa etdi. Sonra məktəbin ünvanına göndərilən təbrik teleqramları oxundu…” .
Məktəbə 58 qız qəbul edilmişdi, onlardan 35-i kasıb ailələrdən idi. Qızlar təhsilə 7 yaşında başlamalı və 4 il oxumalı idilər. Məktəbin birinci müdiri Həsən bəy Zərdabinin həyat yoldaşı Hənifə xanım olmuşdur. Dərslər rus dilində aparılırdı. Bərabər Azərbaycan dili və din dərsləri keçirilirdi. Tədris üçün Rusiyanın müxtəlif bölgələrindən müəllimlər dəvət olunurdu. 1913-cü ildə məktəb Qızlar seminariyası statusu almışdır və 6 illik olmuşdur. [http://azhistorymuseum.gov.az/az/news/3161]
Tağıyevin qızlar məktəbinin binasında 1918-1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin Parlamenti yerləşib. Sovet dövründə burada Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyəti fəaliyyət göstərib. Bu gün binada AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutu yerləşir. [Александринская женская мусульманская школа - Институт рукописей АН (Баку). — OurBaku]
[URIS id=105740]
