top
Bu gün Azərbaycanın siyasi və dövlət xadimi Məmməd Əmin Rəsulzadənin doğum günüdür
30 yanvar 2022, 22:47
- +

Bu gün Azərbaycanın siyasi və dövlət xadimi Məmməd Əmin Rəsulzadənin doğum günüdür

Məmməd Əmin Hacı Molla Ələkbər oğlu Rəsulzadə 31 yanvar 1884-cü ildə Bakının Novxanı kəndində anadan olub.

İlk təhsilini 2 saylı rus-tatar məktəbində alıb, sonra Bakı texniki məktəbini bitirib. Gənc yaşlarından, o, "Müsəlman Gənclik Təşkilatı" adlı azərbaycanlı inqilabçılar dərnəyi yaradıb. Təşkilat mətbəə üsulu ilə intibahnamələr (təbliği məzmunda vərəqə) çap edib əhali arasında yayırdı. 1904-cü ildə Rəsulzadə Müsəlman sosial-demokrat "Hümmət" qrupunun yaradılmasında iştirak edib. 1906-1907-ci illərdə onun "Təkamül" və başqa qəzetlərdə hüquq bərabərliyi və azadlıq tələb edən yazıları dərc olunub.

Siyasi fəaliyyətinə görə, Rəsulzadə İrana mühacirət etməyə məcbur olub, burada İran inqilabında (Məşrutə inqilabı (1905–1911)) fəal iştirak edib, “İrane Nou” və “İrane Ahat” qəzetlərini çap etdirib. [Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklope­diyası. II cild. Bakı-2005]

Rəsulzadə 1913-cü ildə Bakıya dönür, 1911-ci ildə yaradılan "Müsavat" partiyasının rəhbərliyinə keçir və milli azadlıq mübarizəsində iştirak edir. O, 1915-ci ildə "Açıq söz" qəzetini nəşr edir. 1917-ci ilin iyununda "Müsavat"la "Türk Ədəmi-Mərkəziyyət" Partiyası birləşdi. Rəsulzadə birləşmiş "Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Firqəsi Müsavat"ın sədri oldu.

Oktyabr çevrilişindən (1917-ci il) sonra Bakıda və onun ətraflarında hakimiyyəti ələ keçirən bolşeviklər S.Şaumyanın başçılığı ilə 1918-ci ilin martında Bakıda və digər bölgələrdə Azərbaycan xalqına qarşı kütləvi soyqırımlar törədir. Bu zaman Rəsulzadə milli azadlıq hərəkatının digər nümayəndələri ilə birlikdə Qafqazın Rusiyadan ayrılaraq müstəqil dövlət yaratması və Türkiyə ilə sülh danışıqlarına girməsi uğrunda mübarizəyə başlayır. 27 may 1918-ci ildə Rəsulzadə Azərbaycan Milli Şurasının sədri seçilir. 28 mayda isə Tiflisdə, şuranın ilk iclasında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) yaradılması elan edilir. [Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (1918-1920). Parlament (stenoqrafik hesabatlar). Bakı-1998]

Rəsulzadə AXC-nın Parlamentində "Müsavat" fraksiyasının başçısı olub. O, Parlamentdə Bakı Dövlət Universitetinin açılması üçün çıxışlar etmiş, universitet fəaliyyətə başladıqdan sonra tarix-filologiya fakültəsində Osmanlı ədəbiyyatı tarixindən dərs demişdir. [Yaqublu N.Q. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Ensiklopediyası. Bakı-2013]

1920-ci ildə AXC-nın süqutundan sonra Rəsulzadənin göstərişi ilə Bakıda "Müsavat"ın gizli mərkəzi yaradılır. O, 1920-ci ilin avqustunda həbs olunur, lakin Stalinin göstərişi ilə həbsdən azad olunub Moskvaya aparılır, RSFSR-in Milli İşlər Komissarlığında işləyir. Bir müddət sonra Rəsulzadə gizli yolla Finlandiyaya keçərək Türkiyəyə mühacirət edir.

O, 1922-ci ildə İstanbulda "Müsavat" Partiyasının Xarici Bürosunu yaratdı və "Müsavat"ın Azərbaycanda fəaliyyət göstərən gizli təşkilatına istiqamət verdi. İkinci dünya müharibəsi zamanı Münxendə gizli şəraitdə yaşayan Rəsulzadənin yaratdığı "Azərbaycan Demokrat Birliyi" cəmiyyəti azərbaycan­lıların faşist əsirliyindən azad olunmasına, bir müddət sonra yaratdığı "Türkiyə-Azərbaycan" cəmiyyəti isə onların Türkiyəyə aparılmasına kömək göstərdi. Müharibədən sonra, 1947-ci ildə Türkiyəyə qayıdan Rəsulzadə burada Azərbaycan Milli Mərkəzinin başçısı kimi fəaliyyətini davam etdirdi. O, ömrünün sonuna kimi xarici ölkələrlə danışıqlar apararaq, Azərbaycanın müstəqilliyinin bərpa olunması uğrunda istiqlal mübarizəsini davam etdirmişdir. [Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklope­diyası. II cild. Bakı-2005]

Rəsulzadənin 1903-1920-ci illərdə təkcə Azərbaycanın dövri mətbuatında 1200-dən artıq müxtəlif janrda yazıları dərc olunmuşdur. Sonrakı illərdə o, Almaniyada "İstiqlal" qəzetini, "Qurtuluş" jurnalını nəşr etdirir, Polşada isə milli Azərbaycan nəşriyyatını yaradıb polyak dilində "Azərbaycan müstəqillik uğrunda mübarizədə" kitabını çap etdirir. [Yaqublu N.Q. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Ensiklopediyası. Bakı-2013]

Məmməd Əmin Rəsulzadə 6 mart 1955-ci ildə Ankarada vəfat edib və şəhərin Əsri qəbiristanlığında dəfn olunub.

Son xəbərlər

Xəbər
Dünən, 17:29

Oğlunu işə düzəltmək istəyən ANA ALDADILDI

Xəbər
Dünən, 16:00

Amerikalı ilə evləndi, vəhşicəsinə güllələndi - Azərbaycanlı müğənninin faciəvi sonu

Xəbər
Dünən, 14:50

Badamdarlıların avtobus problemi - "Hər gün 3 manat taksiyə verə bilmərik"

Xəbər
Dünən, 12:57

"Toyota Bakı Mərkəzi"nin əməkdaşı həbs edildi - 610 min manatlıq fırıldaq

Xəbər
Dünən, 12:36

Azər Aydəmir aidiyyəti qurumlara MÜRACİƏT ETDİ

Xəbər
Dünən, 11:07

Yol polisi sürücülərə MÜRACİƏT ETDİ

Səbail
Dünən, 09:52

Bakının bitməyən tıxacı...

Xəbər
11 sentyabr 2026, 17:48

"Bank Respublika" "Access Bank"ı alır

Xəbər
11 sentyabr 2026, 17:38

Ağac bordürü aşırtdı, barmaqlıqları əydi - Tədbir görən isə yoxdur

Xəbər
11 sentyabr 2026, 16:39

Bəzi müəllimlər qız uşaqlarını ərə getməyə çağırır - Deputatdan İDDİA

Xəbər
11 sentyabr 2026, 15:03

Ərini basdırıb üstündə güllər əkən qadına HÖKM OXUNDU

Xəbər
11 sentyabr 2026, 14:00

"TikTok"da qız adı ilə bacısının keçmiş əri ilə danışıb evə çağırdı

Xəbər
11 sentyabr 2026, 13:50

"Məni qınadılar ki, qızından imtina etmisən, dedim ki, nə gic-gic danışırsınız?" - Xalq artisti əsəbiləşdi

Xəbər
11 sentyabr 2026, 12:01

"Koroğlu"da yeni dəyişiklik: Ekspres avtobuslar üçün ayrıca zolaq yaradıldı

Xəbər
11 sentyabr 2026, 11:57

Bakı metrosunda tarixi yenilik: "Avtovağzal"dan bütün stansiyalara getmək mümkün olacaq

Xəbər
11 sentyabr 2026, 10:01

"Atana deyərəm" – Yeniyetmə qızı gizli videosu ilə şantaj etdi

Xəbər
10 sentyabr 2026, 17:32

Dərsliklərə "sağlam qidalanma" mövzusu daxil ediləcək, kadr hazırlığı təkmilləşdiriləcək

Xəbər
10 sentyabr 2026, 16:56

Restorandan oğurladığı ətləri kasıblara payladı - Bakıda KURYOZ OLAY

Xəbər
10 sentyabr 2026, 15:30

İlham Mirzəyev xəstəxanadan evə buraxıldı

Xəbər
10 sentyabr 2026, 14:28

Döşəməni təmizlədikləri bez ilə eskalatorun tutacaqlarını SİLDİLƏR

Xəbər
10 sentyabr 2026, 12:11

Prezident Qaradağ rayonunda kağız və gigiyenik məhsulların istehsalı müəssisəsinin açılışında iştirak edib

Xəbər
10 sentyabr 2026, 11:21

Dövlət işçilərinə maaş əlavələri və mükafatlar belə veriləcək - Prezidentdən Fərman

Xəbər
10 sentyabr 2026, 10:49

Arvadını döyən stomatoloq: "Evdən 100 min manat götürdüyümü dedi, üzümə tüpürdü"

Xəbər
10 sentyabr 2026, 09:50

Bakıda kişi arvadını iş yerində döydü

Oxşar xəbərlər