Bakı. 1905-ci il.
Xəzərin qum fırtınası neft qüllələrinin hisinə, qara qızılın kəskin qoxusuna qarışıb Balaxanı çöllərində ulayırdı. Şəhər hələ Nobel qardaşlarının, Rotşildlərin imperiyasında titrəyir, dünyanın dörd bir yanından gələn mühəndislər bu torpağın sərvətini bölüşürdülər. Amma həmin payız Balaxanı mədənlərinin yaxınlığındakı boş sahədə fərqli bir səs ucaldı: qum bürümüş torpağa bərk-bərk dəyən dəri topun səsi və ingiliscə qışqırıqlar...
Britaniyalı mühəndislər ölkələrindən gətirdikləri o qəribə oyunu – futbolu Bakının quru torpağına köçürmüşdülər. Hər həftə sonu toplanır, öz aralarında qeyri-rəsmi komandalar qurub oynayırdılar. Yerli azərbaycanlı fəhlələr isə, əllərinin qara qabarı ilə kənarda dayanıb bu mənzərəyə baxırdılar. İngilislər isə təkəbbürlə gülümsəyir, yerli əhalini o yaşıl xətləri olmayan qumlu meydançaya belə yaxın buraxmırdılar. Onlar üçün bu oyun yalnız "Britaniya elitası"na məxsus idi.
İllər keçdi, o qum dənəcikləri içində böyüyən nifrət və idman ehtirası gizli bir vulkana çevrildi.
1910-cu ilin sonları.
Balaxanılı neft milyonçusu Əlibaxış Qədimov – yerli camaatın dili ilə desək, nüfuzuna və qurduğu böyük şirkətə görə hamının hörmətlə çağardığı Mer Kampan – mədənlərin yanında ingilislərin növbəti oyununu izləyirdi. Britaniyalı mühəndislərdən biri ona tərəf dönüb, istehza ilə dedi: "Cənab Qədimov, bu oyun sizin fəhlələrin işi deyil. Əgər bacarırlarsa, özünüzə bir komanda yaradın, gəlin rəqabət aparaq. Amma sizinkilər ancaq topun arxasınca qaça bilərlər."
Bu istehza Mer Kampanın milli qüruruna toxundu. O, siqarının tüstüsünü havaya sovurub, dərindən nəfəs aldı və bir kəlmə kəsdi: "Yaxşı. Meydanda görüşərik."
Həmin gün Balaxanıda hər şey dəyişdi. Mer Kampan dərhal hərəkətə keçdi. O, kəndin bəylərini, qoçaqlarını, qoluqüvvətli fəhlələrini başına topladı. Elan etdi ki, futbol oynaya bilən, bu oyunu öyrənmək istəyən hər kəsə şəxsən öz cibindən 10 qızıl pul mükafat və aylıq maaş verəcək. Qısa müddətdə 25 nəfərlik sümüyü bərk, sarsılmaz bir heyət seçildi. Balaxanıda təcili olaraq ilk yerli futbol meydançası hamarlandı. Və beləcə, 1911-ci ildə Azərbaycan futbolunun tamamilə yerli və milli sərmayə ilə qurulan ilk qalası – "Balaxanı Futbolçular Dərnəyi" rəsmən tarix səhnəsinə çıxdı.
İngilislərin "British Club" komandası 1911 və 1912-ci illərdə Bakının ilk rəsmi çempionluq kuboklarını qaldıranda hələ də kənardan gələn bu yerli uşaqlara yuxarıdan aşağı baxırdılar. Onlar elə bilirdilər ki, yaşıl meydanların ağası həmişə ingilis mühəndislər olaraq qalacaq.
Amma tarix öz hökmünü verməyə tələsirdi.
1916-cı il. Bakı çempionatının həlledici oyunları gəlib çatmışdı. Tribunalarda neft qoxulu fəhlələr, Bakı tırpaları, milyonçular və ingilis zadəganları yan-yana əyləşmişdi. Meydanda isə artıq o köhnə, çəkingən fəhlələr yox idi; qarşılarında Mer Kampanın qızıl pulla yox, vətən və namus qeyrəti ilə bəslədiyi aslanlar dayanırdı.
Balaxanı uşaqları o mövsüm meydanda fırtına kimi əsdilər. Topu hər ayaqlarına alanda sanki illərin alçaldılmasının, kənarda qalmağın qisasını alırdılar. İngilislərin taktiki oyununa qarşı Balaxanının xarakteri və sarsılmaz iradəsi dayanırdı. Son fit çalınanda hesab tablosu bəşəriyyətə futbolu öyrədənlərin yox, futbolu canı ilə sevənlərin zəfərini yazdı: Balaxanı Futbolçular Dərnəyi – Bakı Çempionudur!
Mer Kampan tribunada ayağa qalxıb ona vaxtilə yuxarıdan baxan əcnəbi mühəndislərə baxdı. Heç nə demədi. Amma o gün Bakı qumundan doğan o futbol ruhu, düz 20 il sonra – 1937-ci ildə ölkənin vizit kartına çevriləcək "Neftçi"nin bünövrə daşı olacaqdı. 1905-ci ildə ingilislərin bir əyləncə kimi gətirdiyi o top, 1916-cı ildə azərbaycanlıların milli kimlik bəyanatına çevrilmişdi.
