"Mürəkkəb nitq qüsurlarının yaranma səbəbləri müxtəlifdir və fərqli xüsusiyyətlərə malikdir”.
Bakuplus.az xəbər verir ki, bu fikirləri 93 FM dalğasında yayımlanan “Sağlam radio”da loqoped Aygün Ələkbərova açıqlayıb.
Onun sözlərinə görə, mürəkkəb nitq qüsurları anadangəlmə və sonradan qazanılan ola bilər:
“Yaranma səbəblərinə nitq aparatının üzvi patologiyaları və ya nitqə təsir edə biləcək sosial-psixoloji amillər aid edilir. Ağır nitq qüsurunun yaranma səbəblərini (uşaqlarda, yaxud böyüklərdə) yalnız mütəxəssislər müəyyən edə bilərlər. İlk şübhələr yarandıqda loqopedə və ya həkimə müraciət etmək vacibdir, çünki erkən müraciət gələcəkdə aparılan korreksiya işləri zamanı daha müsbət nəticə verə bilər”.
A.Ələkbərova bildirib ki, mürəkkəb nitq qüsuru zamanı nitqin bütün tərəfləri pozula ola bilər:
“Nitqin hərəkətliyi, aktivliyi, nitqin qrammatik, leksik tərəfinin normaya uyğun olmaması, səs tələffüzünün təhrifinin, məhdud təfəkkürün, təxəyyülün olması, ünsiyyət bacarıqlarının olmaması, yazı və oxu çətinlikləri ilə müşahidə oluna bilər. Mürəkkəb nitq qüsurları loqopedik klassifikasiyasına aiddir”.
Loqoped qeyd edib ki, mürəkkəb nitq qüsurları deyərkən alaliya, dizartriya, rinolaliya, kəkələmə, afaziya kimi nitq qüsurları aid edilir.
Aygün Ələkbərova həmçinin bildirib ki, nitq inkişafının həssas dövrü 1 yaş yarımdan 3 yaşa kimi nəzərdə tutulur.
Onun sözlərinə görə, bir ailədə böyüyən uşaqlar belə eyni olmurlar və hər bir uşaq individualdır:
“1,5-3 yaş arası olan uşaqlarda şifahi nitqin qavranılması və lüğət ehtiyatının artırılma dövrü hesab edilir. Bu yaşda uşaqlar xarici dilləri öyrənməyə çox həssasdırlar. 3-4 yaş arası - bu dövrdə isə rəqəmlərin və hərflərin simvolik təyinatı ilə tanış olmaq və yazıya hazırlaşmaq üçün ən əlverişlidir. Şüurlu nitq və öz fikirlərini başa düşmə, ifadə etmə inkişaf edir”.
A.Ələkbərova bildirib ki, sağlam mərkəzi sinir sistemi nitq aparatının inkişafı və formalaşmasında mühüm rol oynayır:
“Bundan başqa, uşaq üçün ailə üzvləri arasında sevgi, qayğı mühitinin yaradılması vacib amillərdən biri hesab olunur. Nitq inkişafının kritik dövrləri də mövcuddur. Bu dövrlərdə valideynlər diqqətli olmalıdırlar. 1-2 yaş arasında broka mərkəzinin (nitqhərəkət analizatorları) nitq qabığının hissələrinin intensiv inkişaf dövrü olduğundan, hansısa bir amillərdən nitq inkişafının ləngiməsi (ÜNİL), nitq inkişafının geriliyi (ÜNİG) müşahidə oluna bilər”.
Loqoped qeyd edib ki, 3 yaşlı uşaqlarda mərkəzi sinir sistemi ilə neyroendokrin və damar tənzimlənilməsinin uyğunsuzluğu nəticəsində kəkələmə, afaziya (formalaşmış nitqin itməsi) və nitqin inkişafdan qalması müşahidə edilmə ehtimalı var:
“6-7 yaş arası uşaqlarda isə mərkəzi sinir sisteminin yaşla əlaqəli yüklənmələri nəticəsində kəkələmə müşahidə oluna bilər”.
