“Allahsız yerdə otur, ağsaqqalsız yerdə oturma!”
Bu gün, oktyabrın 1-i, dünyada Ahıllar Günü qeyd edilir. 1991-ci ildə BMT-nin Baş Assambleyasının 45-ci sessiyasında belə bir qərar qəbul edilib. Azərbaycan dalğasına və Azərbaycan koloritinə köklənsək, bu günü ağsaqqallar günü adlandırmalıyıq. Əslində, yaşadığımız diyarda ta qədimdən böyüyə, ağsaqqala, ağbirçəyə ehtiramın nəhəngliyini, bu institutun əsrlər boyu hansı əhəmiyyət kəsb etdiyini nəzərə alsaq, o zaman bu günü əsl bayram kimi qeyd edilməsinin labüdlüyünü etiraf etməli olarıq. Yaşından asılı olmayaraq hər kəs həyatında heç olmasa bir dəfə “Allahsız yerdə otur, ağsaqqalsız yerdə oturma!” deyimini eşidib. Yox-yox, bu heç də o anlama gəlməməlidir ki, qədim Odlar diyarında Allaha, peyğəmbərlərinə, nazil etdiyi Kitablara hörmət bəslənməyib. Əsla belə deyil! Sadəcə olaraq bu ifadə ilə əcdadlarımız ağsaqqalın, böyüyün nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğunu vurğulayıblar. Odur ki, beynəlxalq müstəvidə yalnız 1991-ci ildən diqqət yetirilən məsələ, əslində, Azərbaycanda əsirlər öncə taxta əyləşdirilib, başına da tac qoyulub. Amma...
Pir baba əvəzinə Siri
Bir vaxtlar Azərbaycanda ağsaqqallar həqiqətən də cəmiyyətin göz bəbəyi idilər. Geniş məclislərdə baş yerlər, çayxanalarda ən yaxşı masalar, ailə iclaslarında isə “məsləhət otaqları” onlara məxsus idi. Hər kəs onların dediyi “qızıl kəlamlara” əməl edir, ən adi məsələ belə ağsaqqalın məsləhəti olmadan həll olunmazdı. İndi isə… Sanki vaxt tərsinə dönüb, kiminsə sehrli əli qum saatını fırladıb və dənəciklər əks istiqamətdə səpilməkdədir. Futbol terminologiyasından istifadə etsək, ağsaqqallar son illər “offsayd” vəziyyətindədirlər, hətta deyərdik ki, onlara “qırmızı vərəqə” göstərilib. Artıq gənclər nənə-babalara üz tutmurlar, məsləhət üçün “Google”da axtarışa üstünlük verirlər. Rəqəmsallaşan dünyada ağsaqqal institutu da rəqəmsallaşıb. Qədim adət-ənənələr yerini "Instagram story"lərə, TikTok trendlərinə, YouTube kanallarına verib. “Ağsaqqalı neynirik? YouTube-da hər sualın cavabı var!” alternativini şüar edənlərin sayı günbəgün artmaqdadır. Onlar telefonlarını çıxarıb "Hey, Google" və ya "Siri, bu məsələ necə həll olunmalıdır?" deyirlər. Bəli, indi Pir babanı Siri əvəzləyib...
Geriyə yol varmı?
Beləliklə də, əksər gənclər ağsaqqallara nəinki əvvəlki nəsil kimi hörmət etmir, hətta onların məsləhətlərini qəbul etmək belə istəmirlər, onlara istifadə müddəti bitmiş bir varlıq münasibəti bəsləyirlər. Bu pisdirmi? Bəlkə elə hər şey yaxşılığa doğru gedir? Əslində, göz önündə olan nəticələr bu məsələyə tam aydınlıq gətirir. Məsələn, hər dəfə statistik göstəricilər açıqlananda, media resurslarında bir təlatüm yaşanır: “Vay-vay! Boşanmaların sayı gör nə qədər artıb! Axı niyə bizdə ailə institutu tənəzzül dövrünü yaşayır?” Hansısa sayt analitik yazı dərc edir, hansısa ekspert rəyi alır... Vəssalam. Növbəti statistik rəqəmlər dərc edilənə qədər mövzu unudulur. Və yaxud kimsəsizlər evlərinin, uşaq evlərinin sakinlərinin sayının durmadan artması ara-sıra KİV-in diqqət mərkəzinə düşür. Yenə növbətçi sözlər, növbətçi məqalələr... Misalları davam etdirmək olar. Amma ümumi mənzərə aydındır. Səbəbi də nəsillər arasındakı bağların qırılması, konfliktli vəziyyətlərdə yaşlı nəslin təmkinin, səbrinin, müdrik məsləhətlərinin qıtlığı və ya tamamən olmamasıdır. Və bu o qədər də ürəkaçan vəziyyəti saflaşdırmaq, əslində, ümumən cəmiyyətimizin saflaşdırmasına xidmət edər. Əlbəttə ki, bunu elliklə bacarsaq. Qanunlarla, qadağalarla bu məqsədə çatmaq mümkünsüzdür. Ümid qalır... Bəlkə də gənclər bir gün "Google Baba"nın cavablarının heç də hər zaman ağsaqqalın təcrübəsi qədər dərin olmadığını dərk edər. Bəlkə bir gün gənclər öz TikTok videolarını kənara qoyub yenidən uzun-uzadı hekayələri dinləmək üçün babaların, nənələrin yanına dönərlər. Bəlkə də ağsaqqalların dəyərini bir cəmiyyət olaraq yenə də anlayacağıq. Bəlkə də... Amma bu, hələ gələcək perspektivdir. Hətta deyərdik ki, uzaq perspektiv…
Vüsal Əliyev
